इंग्लंडकडून जगाला मिळाला पासपोर्ट, जपान आणि ब्रिटनचे राजा-राणी पासपोर्टशिवाय फिरू शकतात जग

The world got a passport from England

अलीकडेच हेन्ली पासपोर्ट इंडेक्सने जगातील शक्तिशाली पासपोर्टची यादी जाहीर केली आहे. या यादीत फ्रान्स, जर्मनी, इटली, जपान, सिंगापूर आणि स्पेन अव्वल स्थानावर आहेत. या देशांतील लोक व्हिसाशिवाय १९३ देशांत जाऊ शकतात. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत भारत यादीत एका स्थानाने घसरून 85 व्या स्थानावर आला आहे. भारतातील लोक 62 देशांमध्ये व्हिसा मोफत प्रवास करू शकतात. आज आपल्याला पासपोर्टची सुरुवात कशी झाली हे माहित आहे. पासपोर्ट हा फ्रेंच शब्द आहे ज्याचा अर्थ ‘बंदरातून जाण्याची परवानगी’ असा होतो.

राजांच्या काळात पासपोर्ट : पासपोर्टचा सर्वात जुना संदर्भ हिब्रू साहित्यात ख्रिस्ताच्या साडेचारशे वर्षांपूर्वी आढळतो. ग्रीसच्या राजाने एका अधिकाऱ्याला निरोप देऊन यहुदीयात पाठवले होते. यामध्ये दूरदूरच्या सरदारांना अधिकाऱ्याच्या प्रवासात मदत करण्याची विनंती करण्यात आली. मध्ययुगातील इस्लामिक खलिफात, ज्यांच्याकडे जाका आणि जिझवा नावाच्या प्रवासाच्या पावत्या होत्या त्यांनाच विना अडथळा प्रवास करण्याची परवानगी होती.

‘पासपोर्ट प्रणालीची सुरुवात’ : नव्या युगात पासपोर्ट सुरू करण्याचे श्रेय इंग्लंडचा राजा हेन्री पंचम यांना दिले जाते. हेन्री व्ही ने 1414 मध्ये ओळखपत्राचा एक प्रकार सादर केला, ज्याला आज पासपोर्ट म्हणतात. फ्रान्समध्ये, 1789 मध्ये, पासपोर्टप्रमाणे परमिट प्रणाली कार्यरत होती. 19 वे शतक युरोपात रेल्वेच्या पायाभूत सुविधा वाढल्याने प्रवास वाढला. अनेक लोक कोणत्याही निर्बंधाशिवाय एका देशातून दुसऱ्या देशात जाऊ लागले. त्यामुळे माणसे ओळखणे कठीण झाले, त्यानंतर पासपोर्टची सुविधा सुरू झाली. नंतर याबाबत नियमही बनवण्यात आले. सुरक्षेसाठी पासपोर्ट बनवला होता.

महायुद्धानंतर ब्रिटनमध्ये बेकायदेशीरपणे राहणाऱ्या लोकांबाबत कायदा करण्यात आला. आधुनिक पासपोर्ट हा या कायद्याचा परिणाम होता, ज्यामध्ये ब्रिटनमध्ये येणाऱ्या लोकांसाठी नियम बनवण्यात आले होते. यानंतर, 1920 मध्ये, लीग ऑफ नेशन्स, युरोपियन आणि अमेरिकन देशांच्या गटाने एक बैठक आयोजित केली ज्यामध्ये पासपोर्टच्या डिझाइनवर चर्चा झाली. तसेच, पासपोर्टद्वारे लोकांना इतर देशांमध्ये प्रवास करणे सोपे होईल, असा विचार करण्यात आला. या बैठकीनंतर ब्रिटीश पासपोर्ट मॉडेल जगभरात मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारले गेले. ब्रिटनचा राजा आणि जपानचा राजा आणि राणी यांना पासपोर्टशिवाय जगभर फिरण्याचे स्वातंत्र्य आहे. भारतात पासपोर्ट 1920 मध्ये सुरू झाला. मग या पासपोर्टने ब्रिटीश साम्राज्य, इटली आणि युरोपातील काही देशांमध्ये प्रवास करण्याची परवानगी दिली.