६५ वर्षांच्या कारकिर्दीत ३०० चित्रपटांमध्ये काम करणारे सदाबहार नायक धर्मेंद्र यांच्या निधनाबद्दल पंतप्रधान नरेंद्र मोदी म्हणाले, “धर्मेंद्रजींच्या जाण्याने भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एका युगाचा अंत झाला आहे. ते एक प्रतिष्ठित चित्रपट व्यक्तिमत्व आणि एक उल्लेखनीय अभिनेता होते ज्यांनी त्यांच्या प्रत्येक भूमिकेत आकर्षण आणि खोली आणली. त्यांनी साकारलेल्या विविध भूमिका असंख्य लोकांच्या हृदयाला स्पर्शून गेल्या. धर्मेंद्रजी त्यांच्या साधेपणा, नम्रता आणि उबदारपणासाठी तितकेच प्रशंसनीय होते. या दुःखद काळात त्यांच्या कुटुंबियांना, मित्रांना आणि असंख्य चाहत्यांना माझी संवेदना. ओम शांती.”
हिंदी चित्रपटांमध्ये ६० वर्षांहून अधिक काळ घालवूनही, ते पंजाबशी जोडलेले राहिले. त्यांनी त्यांचे बालपण आणि तरुणपण जिथे घालवले त्या गावाला आणि शहराला ते नेहमीच प्रिय होते. पंजाबमधील जो कोणी त्यांना भेटला त्याला पंजाबच्या मातीचा सुगंध जाणवत असे, जो त्यांच्या हृदयात आणि मनात रुजला होता आणि धर्मेंद्रच्या रंगांमध्येही तो प्रतिबिंबित होत असे. हिंदी चित्रपटांचा सदाबहार नायक धर्मेंद्र आता शारीरिकदृष्ट्या आपल्यात नाही, परंतु हिंदी चित्रपटांमध्ये त्यांनी साकारलेल्या भूमिका, त्यांच्या जीवनातील संघर्ष आणि यशाच्या कथांसह, त्यांना नेहमीच जिवंत ठेवतील.
धर्मेंद्रच्या असंख्य चित्रपटांपैकी काहींनी लोकांच्या हृदयात आणि मनात कायमचे स्थान निर्माण केले आहे, जसे की “यादों की बारात,” “शोले,” “मेरा गाव मेरा देश,” “धर्मवीर,” “लोफर,” “रझिया सुलतान,” आणि “शालीमार.” वैयक्तिकरित्या, “फूल और पत्थर” चित्रपटाचा नायक धर्मेंद्र माझा नायक आहे. त्या चित्रपटात त्याने ज्या पद्धतीने संघर्षशील, रागीट, हट्टी आणि साधा माणूस साकारला तो अजूनही माझ्या हृदयाला स्पर्श करतो. मी त्यावेळी सुमारे १४ वर्षांचा असेन आणि आता मी ७४ वर्षांचा आहे. “फूल और पत्थर” हा चित्रपट जालंधरमधील नाझ सिनेमात प्रदर्शित झाला. काही वर्षांपूर्वी नाझ सिनेमाचे अस्तित्व संपले. धर्मेंद्रच्या निधनाने, दोघांच्याही आठवणी उरल्या आहेत. आपल्या आयुष्याबद्दल धर्मेंद्र म्हणाले, “मला माझ्या आयुष्यात जे काही मिळाले ते मला मिळाले. मी पंजाबमधील एका गावातील मुलगा होतो. मला अभिनयाची मूलभूत माहितीही नव्हती. काही दिवसांपूर्वी मी लुधियानामध्ये असताना असे वाटते.” मी उत्तर प्रदेश राज्यातील एका गावातून स्वप्ने घेऊन मुंबईत आलो. माझ्या खिशात काहीही नव्हते, पण माझ्या डोळ्यात स्वप्ने होती. मग ज्या दिवशी मी पहिल्यांदाच स्वतःला मोठ्या पडद्यावर पाहिले, तो सर्वात सुंदर क्षण आला जेव्हा माझ्या मुलांनी त्यांचे मार्ग निवडले आणि मी त्यांना कलाकार बनताना पाहिले. माझे संपूर्ण आयुष्य या क्षणांनी भरलेले आहे. माझे आयुष्य स्वतः चित्रपटासारखे आहे. मी नेहमीच स्वतःला आनंदी ठेवण्याचा प्रयत्न करतो. मन आणि शरीर दोन्ही शांत आणि सक्रिय ठेवणे ही एक सवय बनली आहे. हे माझे खरे औषध आहे, जे मला दररोज जिवंत आणि ताजेतवाने ठेवते. माझ्या आवाजाची पकड टिकवून ठेवण्यासाठी मी दररोज ‘आलाप’चा सराव करतो; ते देखील एक प्रकारचे आध्यात्मिक साधना आहे.
इतक्या वर्षांनंतरही, मला माझ्या देशातील लोकांकडून खूप प्रेम मिळते! मी माझ्या मागील आयुष्यात काहीतरी योग्य केले असेल. माझ्या चाहत्यांचे प्रेम ही माझ्यासाठी सर्वात मौल्यवान भेट आहे.
मी गेल्यावर हसून आठवणीत राहावे अशी माझी इच्छा आहे. खरं तर, मला वाटतं की मला या पृथ्वीवर प्रेम पसरवण्यासाठी पाठवण्यात आलं आहे. आयुष्यात तुम्ही जितकं जास्त द्याल तितकं जास्त तुम्हाला मिळेल. फक्त आपल्यालाच सर्वोत्तम मिळेल. मी एका शेतकऱ्याचा मुलगा आहे. शेताची माती केवळ आपल्या हातांवरच नाही तर आपल्या हृदयावरही परिणाम करते. त्याच मातीने मला माझी मुळे आणि साधेपणा दिला आहे. आजही, जेव्हा मी फार्महाऊसवर असतो तेव्हा मी गायींशी बोलतो, त्यांच्या जवळ बसतो आणि झाडांच्या सावलीत काही वेळ घालवतो. मला तिथे शांती मिळते.
मी असे म्हणणार नाही की राजकारणात प्रवेश करणे ही चूक होती, परंतु अभिनेत्याने राजकारणात येऊ नये कारण त्यामुळे प्रेक्षक आणि चाहत्यांमध्ये तुमची सामान्य स्वीकृती विभागली जाते. अभिनेत्याने नेहमीच अभिनेता राहावे. माझ्यासाठी, गेल्या काही वर्षांत माझ्या चाहत्यांकडून मला मिळालेले प्रेम आणि पाठिंबा ही माझी सर्वात मोठी कामगिरी आहे. राजकारणात मला गुदमरल्यासारखे वाटले. ज्या दिवशी मी हो म्हटले, त्या दिवशी मी वॉशरूममध्ये गेलो आणि आरशावर डोके आपटले, माझ्या कृतींचा पश्चात्ताप झाला. राजकारण ही अशी गोष्ट आहे जी मी कधीही करू इच्छित नव्हतो. वय आणि मृत्यू ही वास्तवे आहेत ज्यांचा आपल्या सर्वांना सामना करावा लागतो. राजा असो वा गरीब, सर्वांनाच जावे लागते. मी एक पूर्ण आयुष्य जगले आहे आणि कोणत्याही इच्छा उरल्या नाहीत.
आता माझी पुढची पिढी जगत आहे. हेच सर्वात मोठे समाधान म्हणजे आपण फक्त वडील आणि मुलगा किंवा वडील आणि मुलगी नाही आहोत. आपण एकमेकांचे साथीदार आहोत. धर्मेंद्रने जीवनाच्या तत्वज्ञानाबद्दल जे काही सांगितले आहे ते केवळ त्याची मानसिक परिपक्वता आणि भावना प्रतिबिंबित करत नाही तर आपल्याला जीवनाचे सत्य देखील जाणवून देते की प्रत्येक व्यक्तीला एके दिवशी जावे लागते. आपण सर्व साथीदार आहोत; जीवन देखील एका चित्रपटासारखे आहे. धर्मेंद्रप्रमाणेच, प्रत्येक व्यक्ती एक पात्र साकारत आहे. धर्मेंद्रचे जीवन आपल्याला आपल्या भूमिका प्रामाणिकपणे आणि तीव्रतेने साकारण्यास प्रेरित करते. ही सदाबहार नायकाला खरी श्रद्धांजली असेल.