आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे शिल्पकार राम सुतार यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली

भारतीय शिल्पकलेला जागतिक ओळख मिळवून देणारे, ज्यांच्या हातून इतिहासाला आकार मिळाला असे महान शिल्पकार राम वंजारा सुतार यांचे आज वृद्धापकाळाने निधन झाले. उत्तर प्रदेशातील नोएडा येथे त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. ते १०० वर्षांचे होते. त्यांच्या निधनाने भारतीय कला विश्वावर शोककळा पसरली असून एका युगाचा अंत झाल्याची भावना सर्वत्र व्यक्त होत आहे.

१९ फेब्रुवारी १९२५ रोजी महाराष्ट्रातील धुळे जिल्ह्यातील गोंडूर या छोट्याशा गावात जन्मलेल्या राम सुतार यांनी आपल्या कठोर परिश्रम, विलक्षण प्रतिभा आणि चिकाटीच्या जोरावर जागतिक स्तरावर मानाचे स्थान मिळवले. मुंबईच्या जे. जे. स्कूल ऑफ आर्ट येथे त्यांनी शिल्पकलेचे औपचारिक शिक्षण घेतले आणि तेथूनच त्यांच्या कलात्मक प्रवासाला भक्कम पाया मिळाला.

सरकारी सेवेत असताना त्यांनी अजिंठा-वेरूळ लेण्यांच्या शिल्पसंवर्धनाचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले. तसेच पंचवार्षिक योजनांचे संदेश जनतेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी त्यांनी घडवलेली लघुशिल्पे ही कला आणि सामाजिक जाणीवेचा उत्तम संगम होती. मात्र त्यांच्या प्रतिभेचा खरा आविष्कार स्वतंत्र शिल्पनिर्मितीतून झाला.

राम सुतार यांनी आपल्या आयुष्यात २०० हून अधिक भव्य शिल्पे साकारली. संसद भवनाच्या आवारातील अनेक राष्ट्रीय नेत्यांच्या मूर्ती त्यांच्या कसबी हातातून साकारल्या गेल्या. छत्रपती शिवाजी महाराज, महात्मा गांधी, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, पंडित जवाहरलाल नेहरू यांसारख्या थोर व्यक्तिमत्त्वांच्या मूर्तींमधून त्यांनी केवळ आकृती नव्हे तर त्या व्यक्तींचा विचार, मूल्ये आणि तेजस्वी व्यक्तिमत्त्व जिवंत केले.

त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वोच्च शिखर मानला जाणारा गुजरातमधील ‘स्टॅच्यू ऑफ युनिटी’ — सरदार वल्लभभाई पटेल यांचा जगातील सर्वात उंच पुतळा — हा केवळ शिल्प नसून भारतीय अस्मितेचे आणि एकतेचे प्रतीक आहे. या भव्य प्रकल्पामुळे राम सुतार यांचे नाव आंतरराष्ट्रीय पातळीवर अजरामर झाले.

भारताबरोबरच फ्रान्स, इटली, अर्जेंटिना, रशिया आणि इंग्लंड या देशांतही त्यांच्या शिल्पकृती उभ्या आहेत. भारतीय शिल्पकलेचा ठसा जागतिक नकाशावर उमटवण्यात त्यांचे योगदान अतुलनीय आहे.

त्यांच्या कार्याची दखल घेत भारत सरकारने त्यांना १९९९ मध्ये पद्मश्री आणि २०१६ मध्ये पद्मभूषण या प्रतिष्ठित पुरस्कारांनी सन्मानित केले. नुकताच त्यांना महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार देऊन त्यांच्या कार्याचा गौरव करण्यात आला होता, हे त्यांच्या आयुष्यातील महत्त्वाचे सन्मानाचे क्षण ठरले.

प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी यांनी आपल्या शोकसंदेशात म्हटले आहे की, “राम सुतार यांच्या कलाकृतींमधून भारताचा इतिहास आणि संस्कृती ठसठशीतपणे अभिव्यक्त झाली आहे.” महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि अजित पवार यांनीही त्यांच्या निधनाबद्दल तीव्र दुःख व्यक्त केले आहे.

राम सुतार हे केवळ शिल्पकार नव्हते, तर ते इतिहासाचे साक्षीदार आणि निर्माते होते. त्यांच्या हातातून घडलेली प्रत्येक मूर्ती पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहील. त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी कधीही भरून न येणारी आहे.

महान कलाकाराला भावपूर्ण श्रद्धांजली.
त्यांचे कार्य, त्यांची कला आणि त्यांची दृष्टी सदैव अजरामर राहील.